شنبه, ۲۸ مرداد ۱۳۹۶

تعریف رشته

کارشناسی پیوسته علوم آزمایشگاهی B.Sc.) Laboratory Sciences )

علوم آزمایشگاهی شاخه‌‏ای از علوم پزشکی است که در ارتباط با آنالیز آزمایشگاهی خون، مایعات و انساج بدن انسان به منظور تشخیص بیماری، پیگیری درمان و حفظ سلامت افراد جامعه می‌باشد.

رشته‌ی علوم آزمایشگاهی

ابزار و روش‌هایی كه در تشخیص و درمان بیماری‌های مختلف به پزشک کمک می‌­کنند پاراكلینیك نامیده می‌شوند، یکی از رشته­‌های پاراکلینیک رشته­‌ی علوم آزمایشگاهی است که فارغ التحصیل آن مسئولیت اداره­‌ی بخش‌های مختلف آزمایشگاهی و انجام آزمایش‌های تشخیصی جهت شناخت علل و عوامل بیماری‌های مختلف را دارد.

طی سال‌های اخیر پیشرفت‌های شگرفی در علوم پزشکی اتفاق افتاده‌­اند که بخش قابل توجهی از آن سهم آزمایشگاه­‌ها بوده است. تجهیزات به روز و تکنولوژی‌های پیچیده به کمک کارشناس آزمایشگاه آمده ­اند، که از سوئی کار را دقیق تر کرده، و از سوی دیگر تنوع آزمایش‌ها و افق‌های تشخیص را فراتر برده‌­اند. اين افزایش وسعت کاری زمینه مناسبی را برای اشتغال در این رشته فراهم نموده است به شکلی که در حال حاضر علوم آزمایشگاهی یکی از پراشتغال­ ترین رشته­‌های زیر مجموعه زیست‌شناسی و وزارت بهداشت می‌باشد.

پذیرش علوم آزمایشگاهی از طریق آزمون سراسری تا چندی پیش به صورت دو مقطع كاردانی و كارشناسی ناپیوسته در اغلب دانشگاه‌های علوم پزشكی کشور ممکن بوده است، ولی از چند سال پیش تا کنون ورود به این رشته فقط در قالب کارشناسی پیوسته ممکن است.

افراد دارای مدرک کارشناسی علوم آزمایشگاهی یا بالاتر، قادر به تأسیس شرکت‌های خدمات آزمایشگاهی می­‌باشند. در مورد جزئیات آن می‌­توان از معاونت بهداشت و درمان دانشگاه علوم پزشکی کسب اطلاع نمود.

فارغ التحصیلان این رشته، پس از ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (PhD) در تک رشته‌های مرتبط (مانند بیوشیمی بالینی، ایمونولوژی، خون‌شناسی بالینی، ژنتیک پزشکی، میکروب‌شناسی بالینی و ...) قادر خواهند بود برابر قوانین وزارت بهداشت و درمان و بر اساس رشته خود، اقدام به تأسیس آزمایشگاه تشخیص طبی یا ژنتیک نمایند.

در زیر بخش‌های مختلف یک آزمایشگاه تشخیص طبی آمده­ اند که کارشناس علوم آزمایشگاهی باید بر آن‌ها اشراف داشته باشد:

  • بخش پذیرش و جواب دهی.
  • بخش نمونه گيری.
  • بخش بیوشیمی خون.
  • بخش بیوشیمی ادار.
  • بخش هماتولوژی و بانك خون.
  • بخش میكروب‌شناسی.
  • بخش قارچ‌شناسی و انگل‌شناسی.
  • بخش هورمون‌شناسی.
  • بخش سم‌شناسی و گاز‌های خونی.
  • بخش پاتولوژی و ستیولوژی.
  • بخش ایمونولوژی.

تاریخچه رشته و پیشرفت‌های جدید

این رشته که به نام مدیکال تکنولوژی در دانشگاه‏‌های جهان آموزش داده می‏‌شد، در سال 1976 Credentialing Agency National آن را به MLS) Medical Laboratory Sciences) تغییر داد، به طوری که در حال حاضر این رشته به نام‌‏های Medical Laboratory Sciences و یا Clinical Laboratory Sciences وجود دارد. اکثراً معتقدند که نام جدید وظایف حرفه‌‏ای شاغلین این رشته که به نام (Medical Laboratory Sciences Officer (MLSO نامیده می‏‌شوند را بهتر بیان می‌‏کند.

در ایران دوره کارشناسی پیوسته علوم آزمایشگاهی از سال 1347 در دانشگاه‏‌های تهران، شیراز، اصفهان، تبریز، اهواز و ... تأسیس گردید که بعد از انقلاب فرهنگی به صورت کاردانی و کارشناسی ناپیوسته در آمد.

در این رشته به موازات پیشرفت علوم پزشکی و گسترش دامنه روش‌های تشخیصی، تجهیزات آزمایشگاهی نیز بسیار پیشرفت کرده به طوری که امروزه شاغلین این رشته از دستگاه‌های الکترونیکی و اتوماتیک بسیار دقیق و حساس برای انجام آزمایشات مختلف بهره می‏‌گیرد.

موقعیت شغلی در ایران

فارغ التحصیلان این رشته می‌توانند در زمینه درمانی – بهداشتی – آموزشی – پژوهشی و تشخیصی در مراکز زیر اشتغال یابند: مراکز آموزشی – درمانی و بهداشتی وابسته به دانشگاه‌های علوم پزشکی، بیمارستان‌ها و آزمایشگاه‌های تشخیص طبی خصوصی، بیمارستان‌های وابسته به سازمان تامین اجتماعی و بیمه خدمات درمانی، پزشکی قانونی، مراکز سازمان انتقال خون، مراکز پژوهشی – تحقیقاتی دولتی و خصوصی، آزمایشگاه‌های کنترل کیفی صنایع دارویی و غذایی و. . .

مقطع کارشناسی ارشد

فارق التحصیلان مقطع کارشناسی علوم آزمایشگاهی می توانند از طریق آزمون کارشناسی به کارشناسی ارشد در گرایش‌های زیر ادامه تحصیل دهند : بیوشیمی بالینی، خون­‌شناسی، انگل‌شناسی پزشکی، میکروب­‌شناسی پزشکی، قارچ‌­شناسی پزشکی، ویروس‌شناسی پزشکی، ژنتیک انسانی، ایمونولوژی، بیوتکنولوژی، فیزیولوژی، سم‌شناسی و سایر رشته‌هایی که طبق مصوبات مجوز ادامه تحصیل در آن را دارد.

مقطع PHD

فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد با شرکت در آزمون کارشناسی ارشد به PHD می‌توانند در گرایش‌های مذکور شرکت نمایند.

ارزش‌‏ها و باورها (فلسفه برنامه)

فلسفه اصلی تدوین این برنامه درسی تربیت نیروی انسانی کارشناس در رشته علوم آزمایشگاهی بر اساس وظایف حرفه‌‏ای تعریف شده و معین در جامعه است. به طوری که اصول اساسی تعلیم و تربیت که شامل رشد شخصیتی و افزایش قدرت تفکر و شایستگی حرفه‏ای و ایجاد مهارت‏‌های یادگیری مداوم را در دانش‏ آموختگان برای ارائه خدمات آزمایشگاهی مطلوب دربر داشته باشد.

مأموریت برنامه آموزشی در تربیت نیروی انسانی

مأموریت اصلی رشته علوم آزمایشگاهی تربیت افرادی است که بتوانند در آزمایشگاه‌‏های بالینی بیمارستان‏‌ها و آزمایشگاه‌‏های مراکز بهداشتی با دانش اختصاصی که آموخته‌اند و با به‏‌کارگیری دستگاه‏‌های الکترونیکی پیچیده و روش‌‏های متعدد آزمایشات مختلف را روی خون و یا دیگر مایعات و انساج بدن انجام دهند.

اطلاعات و نتایج به دست آمده از این آزمایشات پزشک را در تشخیص بیماری، روند درمان و حفظ سلامت جامعه‏ یاری می‌‏دهد. نظر به اینکه این رشته دائماً در حال تغییر و توسعه است، فارغ التحصیلان این رشته باید به نحوی آموزش ببینند که دانش و مهارت کافی برای تطبیق خود با تکنولوژی جدید را داشته باشند.

چشم‌انداز برنامه آموزشی در تربیت نیروی انسانی

آزمایشگاه‏‌های بالینی و بهداشتی در طی چند دهه گذشته از بخش کوچک که با چند دستگاه ساده و روش‏‌های سنتی فیزیک شیمیایی تبدیل به مراکزی بزرگ با تجهیزات بسیار پیشرفته و شاخه‏‌های متعدد گردیده است.

این تغییرات شگرف و سریع کارکنانی را طلب می‏‌کند که علاوه بر مجهز بودن به سلاح دانش روز قادر به استفاده از تجهیزات و دستگاه‏‌های پیچیده الکترونیکی و کامپیوتری و انجام روش‌‏های جدید تشخیصی و ملکولی باشند. لذا چشم‌‏انداز بازار کار برای کارشناسان ورزیده و متبحر علوم آزمایشگاهی در حال و آینده در بستر رو به پیشرفت آزمایشگاه‌های بالینی و بهداشتی و کارخانجات و شرکت‌‏های تولید و پخش مواد و وسایل آزمایشگاهی بسیار روشن و نمایان می‌‏باشد.

اهداف کلی

هدف از برنامه آموزشی کارشناسی علوم آزمایشگاهی تربیت دانشجویان برای ارائه خدمات آزمایشگاهی است. در این برنامه تعلیمات عمومی و اختصاصی لازم به دانشجویان داده شده تا علاوه بر درک کافی از انسان، فرهنگ حکم بر آن و محیط اطرافش از عهده انجام آزمایشات اولیه و معمول در آزمایشگاه‌‏های بهداشتی و بالینی برآیند.

نقش دانش آموختگان

دانش آموختگان دوره کارشناسی رشته علوم آزمایشگاهی علاوه بر رشد شخصیتی و تفکر علمی که طی دوره آموزش کسب نموده ‏اند قادر خواهند بود آزمایشات بالینی، تحقیقاتی و خدمات وابسته را در مراکز زیر به عنوان کارشناس انجام دهند.

1. آزمایشگاه‏‌های بالینی بیمارستان‌های دولتی و خصوصی

2. آزمایشگاه‏‌های مراکز بهداشتی

3. آزمایش‌های تشخیص طبی خصوصی

4. انستیتوها و مراکز تحقیقاتی و آموزشی

5. کارخانجات تولید وسایل و مواد آزمایشگاهی

6. شرکت‌‏های پخش فرآورده‌های بیولوژیک و آزمایشگاهی

7. آزمایشگاه‏‌های پزشکی قانونی

8. آزمایش‏‌های سازمان انتقال خون

 

وظایف حرفه‌‏ای دانش‏ آموختگان

کارشناسان علوم آزمایشگاهی برای انجام خدمات آزمایشگاهی از انواع تجهیزات و روش‏‌های مختلف آزمایشگاهی بهره‏‌مند خواهند شد، این روش‏‌ها شامل مطالعات میکروسکوپی، روش‏‌های تشخیصی ملکولی، روش‏‌های مختلف تجزیه شیمیایی، ایمونولوژیکی و شناسایی باکتریولوژیکی می‏‌باشند.

استراتژی‏‌های اجرایی برنامه

برنامه آموزشی مقطع کارشناسی پیوسته علوم آزمایشگاهی طوری تدوین شده است که دارای استراتژی‏‌های زیر باشند:

1ـ خدمات آزمایشگاهی بالینی مورد نیاز جامعه را برآورد سازد.

2ـ خدمات آزمایشگاهی مورد نیاز مراکز بهداشتی کشور که برای پیشگیری و حفظ سلامت لازم است، تأمین نماید.

3ـ از اصول و فنون جدید روش تدریس و یادگیری در حیطه‏‌های نظری ـ عملی و کارآموزی در عرصه استفاده گردد.

4ـ فارغ‏ التحصیلان بتوانند در حیطه‏‌های مختلف آموزشی، تحقیقاتی، خدماتی و تولیدی خدمات آزمایشگاهی مورد نیاز جامعه را پوشش دهند.

5ـ نظر به تغییر سریع و مداوم روش‏‌های آزمایشگاهی، فارغ‏ التحصیلان این رشته از توانایی تطبیقی خود با تکنولوژی جدید برخوردار باشند.

شرایط و نحوه پذیرش دانشجو

بر اساس آزمون سراسری می‏‌باشد.

رشته‏‌های مشابه در داخل کشور

>این رشته در مقاطع کاردانی و کارشناسی ناپیوسته در اکثر دانشگاه‌های علوم پزشکی وجود دارد. در مقطع کارشناسی پیوسته نیز در اکثر دانشگاه‌های بزرگ قبل از انقلاب فرهنگی دایر بوده است.

رشته‏‌های مشابه در خارج از کشور:

در تعداد زیادی از دانشگاه‌های معتبر جهان این رشته به نام‌های MEDICAL LABORATORY SCIENCE و CLINICAL LABORATORY SCIENCE وجود دارد.

شرایط مورد نیاز برای راه ‏اندازی رشته:

طبق ضوابط شورای گسترش و ارزیابی آموزش پزشکی کشور می‏‌باشد.